Diz ağrısı, dizinizde veya diz çevresinde hissettiğiniz rahatsızlık veya acıdır. Toplumda çok sık görülen bir sağlık sorunudur. Her dört kişiden biri hayatının bir döneminde diz ağrısı yaşar. Basit bir burkulmadan ciddi eklem hastalıklarına kadar birçok nedeni olabilir. Bazen hafif bir sızı şeklinde başlar, bazen de aniden ortaya çıkan keskin bir ağrı olabilir. Tedavi edilmediğinde günlük işlerinizi yapmanızı engelleyebilir. Doğru tedavi ile çoğu diz ağrısından kurtulmak mümkündür.
Diz Eklemi Nasıl Çalışır?
Diziniz vücudunuzun en büyük eklemidir ve oldukça karmaşık bir yapıya sahiptir. Uyluk kemiği, kaval kemiği ve diz kapağı burada birleşir. Bu kemiklerin uçları kaygan kıkırdakla kaplıdır, böylece kemikler birbirine sürtünmez. Menisküs denilen yastık benzeri yapılar şokları emer ve dizinize gelen darbeleri hafifletir. Güçlü bağlar dizinizi bir arada tutar ve stabilitesini sağlar. Kaslar ve tendonlar hareket etmenizi sağlar. Tüm bu parçalar mükemmel bir uyum içinde çalışır. Yürürken, koşarken veya merdiven çıkarken diziniz vücut ağırlığınızın birkaç katı yük taşır. Bu parçalardan herhangi biri zarar gördüğünde ağrı başlar.
Diz Ağrısı Nedenleri
Diz ağrısının sayısız nedeni vardır. En sık görülenler şunlardır: Spor yaparken veya düşme sonucu oluşan yaralanmalar ani ağrıya neden olur. Yaşlanmayla birlikte eklem kıkırdağının aşınması yani halk arasında kireçlenme denilen durum görülür. Fazla kilolu olmak dizlerinize aşırı yük bindirir, her fazla kilo dizinize daha fazla baskı yapar. Bazı mesleklerde sürekli diz üstü çalışmak veya ağır yük taşımak zarar verir. Gut hastalığı gibi metabolik hastalıklar eklemde ürik asit kristallerinin birikmesine yol açar. Enfeksiyonlar dizde iltihap yapar ve tedavi edilmezse kalıcı hasar bırakabilir. Bazen de bel veya kalça problemleri dize yansıyan ağrı oluşturur.
Diz Ağrısı Belirtileri ve Bulguları
Diz ağrısının belirtileri kişiden kişiye değişir:
Ani Başlayan Ağrılarda:
- Dizde şiddetli ağrı ve yanma hissi
- Dakikalar içinde gelişen şişlik
- Dizinizin boşaldığını hissetme
- Yürürken dizin kilitlenmesi
- Deri altında kan toplanması ve morarma
- Dizinizi bükememe veya düzeltememe
Yavaş Gelişen Ağrılarda:
- Özellikle sabahları olan katılık hissi
- Merdiven inerken veya çıkarken zorlanma
- Uzun süre oturduktan sonra kalkarken ağrı
- Hava değişimlerinde artan rahatsızlık
- Dizden gelen çıtırtı veya kütürtü sesleri
- Akşama doğru artan yorgunluk hissi
Ne Zaman Doktora Başvurmalı?
Bazı durumlar acil müdahale gerektirir. Dizinize hiç basamıyorsanız veya adım atarken diziniz boşalıyorsa hemen doktora gidin. Dizinizde balon gibi şişlik varsa beklemeyiniz. Ateşiniz varsa ve diziniz kırmızı ve sıcaksa enfeksiyon olabilir. Dizinizde şekil bozukluğu görüyorsanız kırık şüphesi vardır. Dinlenmeye rağmen 3-4 gün geçmeyen ağrılar muayene edilmelidir. Gece uykunuzdan uyandıran ağrılar önemli bir hastalığın belirtisi olabilir. Tekrar eden ağrılarda mutlaka uzman görüşü alınmalıdır.
Diz Ağrısı İçin Risk Grupları
Bazı kişilerde diz ağrısı riski daha yüksektir. Yaş ilerledikçe eklem yıpranması artar. Sporcular özellikle futbol, basketbol ve kayak yapanlar sık yaralanır. Fazla kilolular her adımda dizlerine normalden fazla yük bindirir. İnşaat işçileri, temizlik personeli gibi ağır işlerde çalışanlar risk altındadır. Kadınlar kemik yapıları ve hormonları nedeniyle erkeklerden daha sık etkilenir. Ailesinde eklem hastalığı olanlar dikkatli olmalıdır. Daha önce diz sakatlığı geçirenler yeniden yaralanmaya açıktır.
Diz Ağrısı Tanı Yöntemleri
Doktor önce sizi dinler ve detaylı muayene yapar. Ağrının ne zaman başladığını, nasıl olduğunu, ne zaman arttığını sorar. Dizinizi hareket ettirerek esnekliğini ve hareket açıklığını kontrol eder. Şişlik, kızarıklık ve hassas noktaları inceler. Basit röntgen filmi kemik sorunlarını, kırıkları ve kireçlenmeyi gösterir. Manyetik rezonans görüntüleme yani MR, yumuşak dokuları, bağları ve menisküsü detaylı inceler. Kan tahlilleri iltihaplı hastalıkları ve gut gibi metabolik sorunları araştırır. Bazen dizden iğne ile eklem sıvısı alınarak enfeksiyon veya kristaller aranır. Ciddi durumlarda artroskopi denilen küçük kamerayla eklem içi direkt görüntülenir.
Diz Ağrısı Türleri
Dizinizin neresinde ağrı hissettiğiniz, sorunun ne olduğu hakkında önemli ipucu verir. Dizin ön kısmında ağrı varsa bu genellikle diz kapağı sorunudur. Özellikle merdiven çıkarken artan ön diz ağrısı diz kapağı kıkırdağının aşınmasını düşündürür. İç tarafta ağrı hissediyorsanız iç menisküs yırtığı veya iç yan bağ zedelenmesi olabilir. Dış tarafta ağrı özellikle koşucularda görülür ve iliotibial bant sendromu denilen, kalçadan dize uzanan sıkı dokunun sürtünmesinden kaynaklanır. Dizin arkasında ağrı varsa Baker kisti denilen sıvı dolu kesecik veya arka bacak kaslarında gerginlik olabilir. Ani ve şiddetli ağrılar yaralanmayı, yavaş başlayıp artan ağrılar kireçlenmeyi, dinlenmekle geçmeyen ağrılar ise iltihaplı hastalıkları düşündürür.
Diz Ağrısı Tedavi Seçenekleri
Tedavi ağrının nedenine göre değişir. Hafif ağrılarda dinlenme ve basit ağrı kesiciler yeterlidir. Orta şiddette ağrılarda fizik tedavi çok faydalıdır. Dizinize yapılan iğneler iltihabı azaltır ve kayganlık sağlar. Özel dizlikler ve bandajlar destek verir. Kilo vermek dizlerdeki yükü hafifletir. Güçlendirme egzersizleri kasları destekler. Alternatif tıp yöntemleri bazı hastalarda işe yarar. İleri vakalarda ameliyat gerekebilir. Doktorunuz size en uygun tedaviyi önerecektir.
Evde Bakım Önerileri
Evde uygulayabileceğiniz basit yöntemler vardır. Akut ağrıda dinlenme, buz, bandaj ve yüksekte tutma önerilir. Buz torbasını havluya sararak günde 3-4 kez 20 dakika uygulayın. Elastik bandaj şişliği kontrol edebilir ama çok sıkmayın. Dizinizi yastıkla yükselterek ödemin azalmasını sağlayın. Ağrı kesici kremler lokal rahatlama verir. Kronik ağrıda ılık kompresler kas gevşemesi yapar. Zorlu aktivitelerden kaçının ama tamamen hareketsiz kalmayın. Yeterli dinlenme iyileşme için önemlidir.
Egzersiz ve Fizik Tedavi
Doğru egzersizler tedavinin en önemli parçasıdır. Uyluk ön kaslarını güçlendiren hareketler dizinizi korur. Germe egzersizleri esnekliği artırır. Su içinde yapılan egzersizler eklem yükünü azaltır. Bisiklet çevirmek diz dostu bir aktivitedir. Fizyoterapist size özel program hazırlar. Başlangıçta hafif egzersizlerle başlayıp yavaş yavaş artırın. Ağrı yapan hareketleri yapmayın. Düzenli egzersiz hem ağrıyı azaltır hem de yeni yaralanmaları önler. Sabırlı olun, sonuçlar zamanla ortaya çıkar. Fizyorad Fizik Tedavi bölümü, diz sağlığınızı korumak ve iyileştirmek için kişiye özel egzersiz programları sunar. Uzman fizyoterapistlerimiz, doğru tedavi yöntemleriyle ağrılarınızı hafifletmek ve hareket kabiliyetinizi artırmak için yanınızdadır.
Diz Ağrısında Ameliyat Tedavisi
İlaçlar, fizik tedavi ve diğer yöntemler fayda etmezse ameliyat gerekebilir. En sık yapılan ameliyat artroskopidir. Bu yöntemde dizinize küçük delikler açılır ve ince bir kamerayla eklem içi görüntülenir. Yırtılan menisküs bu şekilde tamir edilir veya hasarlı parçası çıkarılır. Kopan bağlar varsa bunlar da onarılır. Eğer dizinizin sadece bir bölümü aşınmışsa yarım protez takılabilir. İleri derecede hasar varsa dizinizin tamamı değiştirilir, buna total diz protezi denir. Bazen de kemiklerin duruşu düzeltilerek ağırlığın dize eşit dağılması sağlanır. Günümüzde gelişen teknikler sayesinde hastalar ameliyattan sonra daha çabuk normale döner. Ameliyat sonrası mutlaka fizik tedavi gerekir.
Yaşam Tarzı Önerileri
Dizlerinizin sağlığı için yaşam tarzınız çok önemlidir. Her fazla kilo dizlerinize ekstra yük bindirir, bu yüzden ideal kilonuzu korumaya çalışın. Ani ve zorlu sporlar yerine yürüyüş, yüzme gibi hafif egzersizleri tercih edin. Ayakkabı seçimine dikkat edin, rahat ve tabanı destekli ayakkabılar dizlerinizi korur. İş yerinde uzun süre ayakta duruyorsanız ara ara oturun, masa başında çalışıyorsanız sık sık ayağa kalkın. Kemiklerinizi güçlendirmek için süt ürünleri tüketin ve güneşten faydalanarak D vitamini alın. Bol su içmek vücudunuzdaki eklem sıvısını artırır ve dizlerinizin daha rahat hareket etmesini sağlar. Sigara içiyorsanız bırakmayı düşünün çünkü sigara kan dolaşımını bozarak yaraların geç iyileşmesine neden olur. Stresli yaşam ağrıları daha şiddetli hissetmenize yol açar, bu nedenle kendinize zaman ayırın ve gevşemeyi öğrenin. Düzenli ve kaliteli uyku vücudunuzun kendini onarması için şarttır.
Diz Ağrısı Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Diz Ağrısı için Hangi Doktora Gidilmeli?
İlk olarak ortopedi doktoruna veya fizik tedavi uzmanına başvurabilirsiniz. Ortopedistler kemik ve eklem hastalıklarında uzmandır. Fizik tedavi doktorları ağrı tedavisinde deneyimlidir. Romatizma şüphesi varsa romatoloji doktoruna yönlendirilirsiniz. Spor hekimleri sporcu yaralanmalarında tercih edilmelidir. Önce aile hekiminize danışıp yönlendirme alabilirsiniz. Acil durumlarda direkt hastane acil servisine gidiniz.
Diz Ağrısına Evde Ne İyi Gelir?
İlk 48 saatte buz uygulaması şişliği azaltır. Basit ağrı kesiciler rahatlama sağlar. Dizinizi dinlendirin ama tamamen hareketsiz kalmayın. Hafif germe hareketleri yapın. Sıcak duş kasları gevşetir. Mentollü kremler geçici rahatlama verir. Fazla kilonuz varsa kilo verin. Destekli ayakkabılar kullanın. Merdiven çıkmaktan kaçının. Bu yöntemler işe yaramazsa doktora başvurun.
Diz Ağrısı Ne Zaman Tehlikelidir?
Dizinize hiç basamıyorsanız ciddi bir sorun vardır. Ateş ve kızarıklık enfeksiyon belirtisidir. Ani şişlik ve morarma iç kanama gösterir. Dizinizin şekli bozulduysa kırık olabilir. Uyuşukluk veya karıncalanma sinir hasarı belirtisidir. Bacağınızda soğukluk ve renk değişimi damar tıkanıklığı olabilir. Bu belirtilerden biri varsa acilen hastaneye gidin.
Diz Protezi Kaç Yıl Dayanır?
Modern diz protezleri 15-20 yıl dayanır. Kişinin kilosu, aktivite düzeyi ve protez kalitesi süreyi etkiler. Diz protezleri genç ve aktif hastalarda daha erken yıpranabilir. Düzenli kontroller protez ömrünü uzatır. Aşırı zorlanmadan kaçınmak önemlidir. Enfeksiyondan korunmak gerekir. Teknoloji ilerledikçe protez ömürleri uzamaktadır. Yıpranan protezler yenilenebilir.
Diz Ağrısında Hangi Sporlar Yapılabilir?
Diz ağrısı olan kişiler için en güvenli spor yüzmedir. Suyun içinde vücut ağırlığınız azalır ve dizlerinize baskı yapmazsınız. Bisiklet sürmek de iyi bir seçenektir, özellikle düz yollarda yapıldığında dizleri yormaz. Hafif tempolu yürüyüşler kas gücünüzü korur. Yoga ve pilates hem esneklik kazandırır hem de dizleri destekleyen kasları güçlendirir. Ancak futbol, basketbol, voleybol gibi ani hareket gerektiren sporlardan kaçınmalısınız. Sert zeminde koşmak da dizlerinize zarar verebilir. Hangi sporun size uygun olduğuna doktorunuzla birlikte karar verin.
