Tiroid Bezi Nedir?
Tiroid bezi, boynunuzun ön kısmında, gırtlağın hemen altında bulunan kelebek şeklinde küçük bir organdır. Yaklaşık 20-25 gram ağırlığındaki bu bez, vücudunuzun en önemli hormon üreticilerinden biridir. Sağ ve sol olmak üzere iki lobdan oluşur ve ortada ince bir doku ile birleşir. Tiroid bezinin ürettiği hormonlar, kalp atışından vücut ısısına, kilo kontrolünden enerji üretimine kadar birçok hayati fonksiyonu düzenler. Sağlıklı çalışmadığında tüm vücut sistemleri olumsuz etkilenir.
Tiroid Nasıl Çalışır?
Tiroid bezi, vücudunuzun metabolizma hızını kontrol eden hormonlar üretir. Bu hormonlardan en önemlileri T3 ve T4’tür. Beyin, tiroid bezine ne kadar hormon üretmesi gerektiğini söyler. Bu sistem bir termostat gibi çalışır. Vücudunuzda yeterli hormon yoksa beyin tiroid bezini uyarır. Fazla hormon varsa üretimi durdurur. Tiroid hormonları kanla tüm vücuda taşınır. Her hücre bu hormonlara ihtiyaç duyar. İyot minerali tiroid hormon üretimi için şarttır.
Tiroid Hastalıkları Neden Oluşur?
Tiroid hastalıklarının birçok nedeni vardır. En sık görülen neden bağışıklık sisteminin yanlışlıkla tiroid bezine saldırmasıdır. Bu durum vücudun kendi dokularına saldırdığı otoimmün hastalık olarak adlandırılır. İyot eksikliği veya fazlalığı da tiroid sorunlarına yol açar. Genetik yatkınlık önemli bir faktördür. Ailede tiroid hastalığı varsa risk artar. Stres, hormonal değişiklikler ve bazı ilaçlar tiroid fonksiyonlarını bozabilir. Radyasyona maruz kalma, boyun bölgesine alınan tedaviler risk oluşturur. Yaşlanma ile birlikte tiroid sorunları daha sık görülür.
Tiroid Hastalıklarının Belirtileri
Tiroid hastalıklarının belirtileri hormon seviyesine göre değişir:
Tiroid Hormon Eksikliği (Hipotiroidi) Belirtileri:
- Sürekli yorgunluk ve halsizlik
- Açıklanamayan kilo alımı
- Üşüme, soğuğa dayanamama
- Kabızlık sorunları
- Cilt kuruluğu ve saç dökülmesi
- Unutkanlık ve odaklanma güçlüğü
- Depresif ruh hali
Tiroid Hormon Fazlalığı (Hipertiroidi) Belirtileri:
- Kalp çarpıntısı
- İştah artmasına rağmen kilo kaybı
- Aşırı terleme
- El titremesi
- Sinirlilik ve huzursuzluk
- Uyku problemleri
- Sıcağa tahammülsüzlük
Guatr ve Nodül Belirtileri:
- Boyunda şişlik
- Yutma güçlüğü
- Ses kısıklığı
- Nefes almada zorluk
- Boyunda baskı hissi
Ne Zaman Doktora Başvurmalı?
Yukarıdaki belirtilerden birkaçını birlikte yaşıyorsanız doktora gitmelisiniz. Özellikle açıklanamayan kilo değişiklikleri, aşırı yorgunluk veya çarpıntı varsa beklemeyiniz. Boyunda şişlik veya kitle fark ederseniz hemen muayene olunuz. Ailede tiroid hastalığı varsa düzenli kontrol yaptırınız. Hamilelik planlıyorsanız mutlaka tiroid kontrolü olunuz. Ses değişikliği, yutma güçlüğü veya nefes darlığı acil değerlendirme gerektirir. Mevcut tedaviniz varsa düzenli kontrollerinizi aksatmayınız.
Tiroid Hastalıkları Risk Grupları
Kadınlar erkeklerden 5-8 kat daha fazla tiroid hastalığı riski taşır. Özellikle 40 yaş üzeri kadınlarda risk artar. Ailede tiroid hastalığı öyküsü olanlar dikkatli olmalıdır. Hamilelik ve doğum sonrası dönem riskli zamanlardır. Başka otoimmün hastalığı olanlar yüksek risk grubundadır. Boyun bölgesine radyasyon tedavisi alanlar takip edilmelidir. İyot eksikliği olan bölgelerde yaşayanlar risk altındadır. Bazı kalp ve ruh sağlığı ilaçlarını kullananlar düzenli kontrol yaptırmalıdır.
Hastalık Tanı Yöntemleri
Tiroid hastalıklarının tanısı öncelikle muayene ile başlar. Doktor boynunuzu elle kontrol ederek büyüme veya nodül varlığını araştırır. Kan testleri ile hormon seviyeleri ölçülür. TSH testi en önemli ilk testtir. Serbest T3 ve T4 seviyeleri kontrol edilir. Tiroid antikorları vücudun kendi dokularına saldırdığı otoimmün hastalıkları gösterir. Ultrason ile bezin yapısı ve nodüller değerlendirilir. Sintigrafi tiroid dokusunun çalışmasını gösterir. Şüpheli nodüllerde ince iğne biyopsisi yapılır.
Tiroid Hastalığı Türleri
En yaygın tiroid hastalıkları şunlardır: Tiroid hormon eksikliği yani hipotiroidi en sık görülen durumdur. Tiroid hormon fazlalığı yani hipertiroidi ikinci sırada gelir. Guatr, tiroid bezinin büyümesidir ve çeşitli nedenleri vardır. Tiroid nodülleri tek veya çok sayıda olabilir, çoğu zararsızdır. Tiroidit, bezin iltihaplanmasıdır ve geçici veya kalıcı olabilir. Hashimoto hastalığı en sık görülen otoimmün tiroid hastalığıdır. Graves hastalığı hipertiroidi yapan otoimmün durumdur. Tiroid kanseri nadir ama önemli bir hastalıktır.
Tiroid Hastalığı Tedavi Seçenekleri
Tiroid hastalıklarının tedavisi hastalığın türüne göre değişir. Hipotiroidi tedavisinde eksik hormon hapla yerine konur. Sabah aç karnına alınan bu ilaçlar ömür boyu kullanılır. Hipertiroidi tedavisinde hormon üretimini azaltan ilaçlar verilir. Radyoaktif iyot tedavisi fazla çalışan dokuyu yok eder. Beta bloker ilaçlar çarpıntı kontrolü sağlar. Büyük guatr veya kanser şüphesinde ameliyat gerekebilir. Nodüller genellikle takip edilir, nadiren tedavi gerekir. Tedavi planı kişiye özel belirlenir.
Sizde Denizli’deki Tiroid hastalığı tedavisinde uzman hekimlere ve yenilikçi tedavi yöntemlerine sahip Fizyorad Tıp Merkezini ziyaret edin, sağlıkla kalın!
Tiroid Hakkında Sık Sorulan Sorular
Tiroid İlacı Ömür Boyu Kullanılır Mı?
Hipotiroidi tedavisinde genellikle ömür boyu ilaç kullanımı gerekir. Eksik hormon sürekli yerine konmalıdır. Hipertiroidi tedavisi bazen geçici olabilir. Bazı hastalar 1-2 yıl sonra ilacı bırakabilir. Ameliyat sonrası hormon ihtiyacı kalıcıdır. Düzenli kullanım şarttır, kendinizi iyi hissetseniz bile. İlaç dozları zaman içinde değişebilir. Doktor kontrolü olmadan ilaç kesilmemelidir.
Tiroid Hastalıkları Kalıtsal Mıdır?
Evet, tiroid hastalıklarında genetik yatkınlık önemli rol oynar. Özellikle otoimmün tiroid hastalıkları ailede görülme eğilimindedir. Ancak genetik yatkınlık kesin hastalık demek değildir. Çevresel faktörler de etkilidir. Ailede tiroid hastalığı varsa düzenli kontrol önerilir. Erken tanı ile tedavi başarısı artar. Risk faktörlerinden kaçınarak hastalık önlenebilir.
Tiroid Nodülü Kanser Midir?
Hayır, tiroid nodüllerinin yüzde 95’i iyi huyludur. Sadece yüzde 5’i kanser çıkar. Ultrason özellikleri risk değerlendirmesinde yardımcıdır. Şüpheli nodüllerde biyopsi yapılır. Çoğu nodül sadece takip edilir. Büyüme veya belirti yoksa müdahale gerekmez. Düzenli ultrason kontrolü yeterlidir. Endişelenmeyin ama kontrollerinizi aksatmayın.
Tiroid Hastalığı Kilo Aldırır Mı?
Hipotiroidi metabolizmayı yavaşlatarak kilo alımına neden olabilir. Ancak aşırı kilo alımının tek nedeni tiroid değildir. Tedavi ile metabolizma normale döner. Hipertiroidi ise kilo kaybına yol açar. İştah artmasına rağmen kilo verilir. Tedavi sonrası kilo normale döner. Dengeli beslenme ve egzersiz her zaman önemlidir.
Hamilelikte Tiroid Tedavisi Güvenli Midir?
Evet, hamilelikte tiroid tedavisi hem güvenli hem gereklidir. Tedavi edilmeyen tiroid hastalıkları anne ve bebek için risklidir. İlaçlar bebeğe zarar vermez. Doz ayarlaması yapılarak tedavi sürdürülür. Düzenli kontrol çok önemlidir. Tedaviyi kesmek daha zararlıdır. Uzman kontrolünde sorunsuz gebelik mümkündür. Emzirme döneminde de tedavi güvenle devam eder.
